Socjologia.pl - wortal poświęcony socjologii
Witamy na stronie socjologia.pl - polskim wortalu socjologicznym. Forum socjologów. Socjologia w szkole wyższej i na co dzień. Pomysły, pomoc, konsultacje w pracach pisemnych z socjologii.
Moderator: FrancisBegbie
Mam referat ze współczesnych teorii socjologicznych na temat teorii strukturacji A. Giddensa; no i przez to mam też problem, gdyż potrzebuję praktycznego zastosowania tejże teorii czyli po prostu przykładu..
[/b]Autor: A. Fiń[/b]Teoria strukturacji Anthony Giddens’a
1. Teoria strukturacji stanowi trzon społecznej teorii A. Giddensa. W myśl teorii strukturacji działające jednostki i struktury nawzajem na siebie wpływają. Teoria ta zatem opisuje istotę wzajemnych relacji między strukturą a tzw. agency czyli zdolnością do wykonywania przedsięwzięć, możliwością i wolą działania. Proces strukturacji definiowany jest jako proces wytwarzania się, reprodukowania i wykorzystywania struktur w działaniach członków społeczeństwa, co oznacza, że struktura społeczna jest wykorzystywana przez aktywne podmioty działające.
Do najistotniejszych pojęć teorii strukturacji należą kolejno: pojęcie działania, struktury, systemu, dualności struktury.
2. Działania społeczne. Działania społeczne są podstawowym elementem życia społecznego. Przez nie dokonuje się ciągła reprodukcja społeczeństwa, podtrzymywana jest jego ciągłość i wprowadzana zmiana społeczna. Wg. Giddensa „działanie jest to wywoływanie zdarzeń, których sprawcą jest podmiot, w tym sensie, że w każdym momencie swej czynności mógłby postąpić inaczej”. Oznacza to, że wszystko ci się dzieje, dzieje się w wyniku interwencji jednostki; interwencji zamierzonej bądź niezamierzonej. Wiąże się to z tym, iż posiadana przez jednostkę wiedza, którą stosuje uczestnicząc w codziennych sytuacjach i interakcjach społecznych, nie obejmuje wszystkich sytuacji, w których aktor może się znaleźć. Wszystkie działania mają, więc charakter kontekstualny, co oznacza, że należy je interpretować w kontekstach, w jakich zachodzą. Stąd podział działań na: a) działania zamierzone (czyn, którego sprawca wie lub sądzi, że uzyska określony rezultat i z wiedzy tej korzysta) oraz b) działania niezamierzone. W działaniu niezbędna jest ludzka zdolność do refleksyjności/racjonalizacji (ludzie traktują swoje działania poważanie, przywiązują do nich wagę, zwracają uwagę na warunki działania) oraz kontrolowania/monitorowania działań. Na monitorowanie mają wpływ dwa poziomy świadomości: a) świadomość dyskursywna – zdolność do racjonalizowania, uzasadniania tego, co się robi, wyraża się ona w dialogu, dyskusji oraz b) świadomość praktyczna – zasób wykorzystywanej wiedzy, wyraża się min. w interpretowaniu działań innych.; tu mieszczą się min. nieuświadomione motywy np. potrzeba wspólnoty ( w działaniu istotny jest bowiem motyw, który dostarcza planów i wiąże się z chęcią podjęcia działania. Większość codziennego postępowania nie jest jednak bezpośrednio motywowana).
3. Działania możliwe jest dzięki strukturze, która jest warunkiem wstępnym każdego działania. Struktura to powtarzalnie zorganizowany zbiór reguł i zasobów. A) Reguły – to część „mądrości” aktorów, która umożliwia określane działania; to procedury (nieformalne i niezapisane), które aktorzy rozumieją i wykorzystują w różnych okolicznościach; są one stosowane w konwersacjach, rytuałach interakcyjnych i codziennych rutynowych działaniach.
B) Zasoby – to pewne materialne wyposażenie, które związane jest ze zdolnością do wykonywania przedsięwzięć; to rodzaj udogodnień, które służą aktorom w ich działaniach. Zasoby można mobilizować ( w ten sposób generują one władzę), co daje możliwość oddziaływania na rzeczywistość. Jednostki mają do dyspozycji następujące rodzaje reguł i zasobów: a) reguły normatywne – specyficzne uprawnienia i zobowiązania obowiązujące w danym kontekście; b) reguły interpretacyjne – zasoby wiedzy, schematy interpretacyjne, wiedza uznana za oczywistą w danym kontekście; c) zasoby alokacyjne – wykorzystywanie właściwości materialnych; d) zasoby autorytetu – organizacyjna zdolność do kontrolowania i nadawania kierunku wzorom interakcji. Reguły i zasoby są ze sobą powiązane, a aktorzy posługują się nimi do tworzenia, podtrzymywania bądź przekształcania różnych relacji. Reguły i zasoby są dołączane do interakcji za pomocą trzech rodzajów tzw. przekształceń: a) legitymizacji – dotyczy reguł normatywnych; służy potwierdzaniu norm, co pozwala aktorom utwierdzić się w konformizmie lub nonkonformizmie ; b) sygnifikacja – dotyczy reguł interpretacyjnych, służy tworzeniu i posługiwaniu się schematami interpretacyjnymi, które umożliwiają aktorom wzajemne komunikowanie się; c) dominacja – dotyczy zasobów alokacyjnych i autorytetu; służy wytwarzaniu władzy umożliwiającej jednym aktorom kontrolowanie innych. Podsumowując, struktura społeczna to konfiguracja, forma wielokierunkowych stosunków społecznych, niezależnie od tego, między kim występują i czego dotyczą. Na strukturę składają się reguły i zasoby, które jednostki wykorzystują w różnych relacjach i interakcjach, rozciągających się w czasie i przestrzeni. Struktura ma tu zatem charakter elastyczny, gdyż jest częścią działań aktorów.
4. Struktura społeczna uwikłana jest w system społeczny. Na system składają się reprodukowane stosunki między aktorami lub zbiorowościami (regularne praktyki społeczne). Dla funkcjonowania systemu istotny jest fakt przekształcenia reguł i zasobów w sankcje, władzę i komunikację. Władza, sankcje i środki komunikacji są wzajemnie powiązane, co oznacza, że władzę na przykład można sprawować jedynie przez komunikację i wprowadzanie sankcji. W systemach obecne są też instytucje. Instytucje są utrwalonymi i rozprzestrzenionymi systemami interakcji społecznych. Giddens wymienia następujące typy instytucji: a) instytucje porządku symbolicznego – w ich tworzeniu i odtwarzaniu biorą udział kolejno: reguły interpretacyjne (sygnifikacja), reguły normatywne (legitymizacja) oraz zasoby alokacyjne i autorytetu (dominacja); b) instytucje ekonomiczne – zasoby alokacyjne (dominacja); reguły interpretacyjne (sygnifikacja) oraz reguły normatywne (legitymizacja); c) instytucje polityczne – zasoby autorytetu (dominacja), reguły interpretacyjne (sygnifikacja); reguły normatywne (legitymizacja); d) instytucje prawne – reguły normatywne (legitymizacja), zasoby autorytetu i alokacyjne (dominacja), reguły interpretacyjne (sygnifikacja). Te cztery typy instytucji są czynnikiem sprzyjającym podtrzymaniu porządku społecznego. Porządek społeczny jest możliwy poprzez proces strukturacji i ma on charakter dynamiczny, co wiąże się z przebiegającymi w czasie i przestrzeni interakcjami.
5. Strukturacja ukazuje dualność struktury. Dualność struktury oznacza, że struktury tworzą ramy, w których przebiegają ludzkie działania i w tym sensie wpływają na ich przebieg i je determinują. Z jednej strony tworzą bariery ( np. w życiu codziennym zdajemy sobie sprawę z różnych ograniczeń strukturalnych – muszę być dziś obecny w pracy; nasze dążenia, marzenia napotykają różne przeszkody); z drugiej strony wspomagają i stymulują do działania – działające podmioty czynią użytek ze struktury, wykorzystując jej właściwości. Struktury są warunkiem wstępnym każdego działania i jednocześnie są przekształcane przez działające podmioty. Strukturacja, sugerująca dynamiczność wszelkich form społecznych, to zatem proces wytwarzania się, reprodukowania i wykorzystywania struktur w działaniach członków społeczeństwa.
Przykład: zmiana modelu rodziny na model partnerski, gdzie dwóch małżonków pracuje i zajmuje się wychowaniem potomstwa; zmiana zasobów (jest ich coraz mniej), pociągnęła za sobą zmianę reguł – żona musi podjąć pracę, gdyż odpowiedni poziom życia mogą zapewnic dwa źródła dochodów, zmiany w hierarchii wartości społecznych, otwierające kobietom drogę do kariery zawodowej.
